محمد رضا واليزاده معجزى
564
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
ذلك به آنها واگذار مىشد . 3 . فاميل ديگرى كه در خرمآباد صاحب نفوذ بودند فاميل " كمالوند " بودند كه عمل استيفاء لرستان به آنها سپرده شده بود و مقارن حكومت نظام السلطنه ميرزا حبيب اللّه خان يمن الملك پسر ميرزا على خان مستوفى ، فرد كامل و رئيس دودمان كمالوند و مورد احترام مردم بودند . وى در عصر پهلوى به وكالت مجلس شوراى هم رسيد . 4 . متنفذين ديگر شهر خرمآباد طبقه روحانيون و صاحبان محاكم شرع و ملايان بودند از تيپ ملايان دو نفرشان بيشتر در امور سياسى و اجتماعى دخالت مىكردند : يكى مرحوم حاج شيخ عبد الرحمن لرستانى كه چون از شاگردان مرحوم آخوند خراسانى بود ، به پيروى از استاد عاليقدر خود از مشروطهخواهان پشتيبانى مىكرده و با حكومت محمد على شاه مخالف بود « 1 » و ديگر مرحوم حاج ملا رشيد ضيائى كه اصلا اهل لرستان نبود و گويا در دزفول از مردم رنجيده و در خرمآباد متوطن شده بود و چون او را در صفحات آينده معرفى كردهايم ، فعلا بههمين مقدار بسنده مىكنيم كه وى چون از دوستان نزديك مرحوم حاج شيخ فضل اللّه نورى و از هم مسلكان او بود ، شديدا با مشروطهخواهان مبارزه مىكرد . ديگر از مراجع مهم روحانيت امامجمعه خرمآباد بود و در زمان امامجمعه بزرگ ( آقا محمد صادق ) « 2 » قدرت او حتى بر قدرت حكام لرستان هم مىچربيد ولى بعد از فوت آقا محمد صادق ، سيد محمد باقر كه از خويشان نزديك او بود ، با لطايف الحيل خود را جانشين او ساخته و با فرمان شاه به خرمآباد آمده و چون آقا محمد صادق امامجمعه قبلى بلاعقب از دنيا رفته بود ، لذا آقا سيد باقر هم مقام او را اشغال كرد و نيمى از املاك و ثروت او را تصاحب نمود و حاج آقا محمد برادرزاده امامجمعه قبلى هم نيمى از ماترك عموى خويش را برد . آقا سيد باقر امام جمعه ، همعصر با نظام السلطنه ، اگرچه سواد و معلوماتش بيشتر از امام جمعه پيشين بود ، ليكن عرضه و لياقت و حاضرجوابى او را نداشت و روى اين اصل فاقد نفوذ و قدرت او بود .
--> ( 1 ) . مرحوم حاج شيخ عبد الرحمن لرستانى پسر مرحوم حاج ميرزا صالح لرستانى و از تحصيلكردگان نجف و از شاگردان مرحوم آخوند بودهاند و چون در مجلس مؤسسان به نمايندگى لرستان با انقراض قاجاريه موافق و به سلطنت پهلوى رأى دادند ، لذا دو دوره به نمايندگى مجلس انتخاب و در قضيه متحدالشكل شدن مردم از نمايندگى مجلس كنارهگيرى و به شهر خرمآباد مراجعت كرده در سال . . . به مرض قند دار فانى را وداع گفتند . ( 2 ) . هوش و فراصت امامجمعه بزرگ حيرتانگيز و در لرستان به قدرى نافذ الحكم بودهاند كه احدى از حكام را قدرت مخالفت با او نبود و ما در فصل مربوطه داستانهايى از حاضرجوابى او را نوشتهايم .